Библијата на Андоновски

Или Папокот на светот, роман трет во историјата на македонските писатели.

Ука за невидливото

Тука нема тајна за виѓавање на невидливото, благодет е тоа, дарба Божја што Бог на смерните им ја дава и на горделивите им ја одзема, дека дарбата не се учи како писмото и краснописанието што се учат, дека и сочинувањата сказанија не се учи и дека тоа или го имаш или го немаш, како што човек или се раѓа или не се раѓа, а никогаш не се случува да се роди половина: само со тело или само со душа.

Благодатта е талент, дар од Господ Бог, со кој тој верниот и вреден слуга го наградува, а од неверниот и мрзливиот го одзема и го оградува. Оти речено и за суровоста: оној кој е строг кој себеси, тој е благ кон другите, а оној кој, како Писмородецот е благ и попустлив кон себеси е суров кон ближниот.

Верување.

Царот не верувал во чудо, оти слаба му била душата властољубива за да разбере чуда и да поверува дека и невидливото постои, само што не се гледа, оти не мора нешто да се гледа за да постои.

Тоа јасно го знае секој кој пишува со писмо, со букви или зборови што се служи, сочиненија да сочинува. Оти: неможеш да го видиш зборот “врата” или зборот “клучалница” или зборот “прозорец”. Но можеш да го видиш ни зборот “љубов”? Неможеш. Но, љубовта сепак постои иако е невидливо нешто и на тој свет му припаѓа, Невидливиот.

Умно велеше Филозофот: се што гледаме сведочи за невидливото: За онај кој го направил видливо сето ова, а самиот станал невидлив се сокрил од пред очите наши за да не гледа, да не слуша, да не демне, не оставил да го бараме и созерцаваме. Како пајакот, творец на мрежата своја видлива. Сте забележале ли, о бедни и блажени духом, дека пајакот е најмалку видливиот дел од мрежата негова, дека и тој како и создателот е невидлив, а видлив е светот што го сочинал? Оти пајакот најчесто си лежи во точката среде што ја викаме и што најмалку се гледа оти средето е скриено внатре и затоа среде се вика; лежи таму создавателот, примирен, смирен, кроток како Бог за кој времето незначи ништо и гледа, демне, слуша, секое треперење на струните на својата вселена, на нишките од мрежата ги слуша, ја слуша музиката нивна семирска !

Од многуте - едно

Читањето мозаик и уката на препродавањето сказни - нема разлика, дека и за двете важи истото правило, закон ист: дека неможеш да видиш, да узнаеш, да го созерцаш целото се додека се не си дојде на свое место, додека не стигне времето за целото, додека од малото не сочиниш поголемо, а од многуте - едно.

Задоволството лежи во одлагањето, во исчекувањето.

Се велеше:

…додека не се разбере што говори записот, каква ука дава, нема да има мир и спокојство, и проклетството ќе виси над градот и царството наше. До трипати смее да се отвори одајата, велеше преданието, и ако од трипати не се растолмачи записот, сонцето ќе се помрачи, земјата ќе пропадне, ќе се отвори и ќе проголта се што лази, ползи, плива и лета по лицето нејзино.

Семоќност

Јас бев најнеутешен, оти во мигот кога Филозофот излегуваше од одајата, видов дека веќе не виѓавам; облакот светлина околу отец Кирил Филозофот го немаше. Го изгубив видов на утробата, не бев веќе нему подобен, и трајно се здружив со двајцата понижени и бедни духом, во борба со Него, што заврши така како што заврши: јас денес мрава сум, на црн мрамор, во најцрна ноќ, а Бог не само што ме гледа, туку и го слуша топотењето на нозете мои.

рече Филозофот:

На Господа ништо не му е неможно, освен она што тој не го сака.

“Она што Господ сака, тоа и може; но тој не сака се што може. На Господа не му е неможно со водата да пали, а со огнот да гасне. А оној кој верува во себе, верува и во Бога; и не му е неможно она што на Бога му е можно. Тоа отец Стефан најдобро го знае, и вешто го кажа: она што напишано било со калем од лач небесна, од ангел Господов, човечко око може да го прочита и разбере, ако верува во Бога и лачта небесна. Оти Господ кога словото го пратил, за луѓе го сотворил, и водел сметка од луѓе да може прочитано да биде.”

Оти кажано е:

“Кога гордоста ја почитуваш, таа кон тебе свирепа е и сурова, а ако само собереш сила да ја презреш, ќе ја скротиш.”

Кажано е:

“Оној кој не се грижи за своите маани, се занимава со усовршување на мааните кај ближниот свој”

Библиотеката и знаењето.

“Зарем треба да се испие сето море за да се сфати дека неговата вода е солена?”Логотетот се насмеа гласно, а тоа смеење му се зариваше на Отец Стефан во срцето; жилата му скокаше на вратот и во еден миг помислив дека можеби ќе пукне и ќе почне да прска крв на сите страни.

    Логотетот се така еднакво се смееше, и веќе стануваше непријатно, тоа го почувствува и Филозофот и продолжи: “Оче Стефане; ако секој ден чиниш чтение, од утро до мрак, и така правиш шеесет години, колку чекори книги од твојата библиотека можеш да прочиташ? Не повеќе од еден или два чекора. А Вашата библиотека сигурно има над илјада чекори, кога ќе ги обиколиш сите ѕидови. Но тоа незначи дека незнаеш, оти знаењето не се мери во чекори; ако беше така, оној кој везден чекори и си нема друга работа освен да не става во искушени, ќе беше најумен, асикрит на сите асикрити!”

Стефан беснееше, се престоруваше во гуштер одвратен, во молец што ги јаде јаслите сопствени. Пелазгиј веќе сосема побледе и само јас видов дека дланката од десната рака на Писмородецот му се стега под ризата во тупаница. А Филозофот се така еднакво продолжуваше да говори, спокојно, кротко, смерно, но строго и праведно, со зборови болни, но точни. Оти кажано е: непријателот твој е најдобар лекар на мааните твои, оти подобро ги гледа од пријателот, кој од учтивост или ласкање никогаш отворено нема да ти ги изглаголи. А ти учи од него, оти тоа што го глаголи не е отров: та нели отровите, во мали дози, во капки само, како и мојата ука на преподавање сказанија, се користат како лекарства за болки? Непријателот твој, оче Пелазгиј, е лекар за твојата душа, но ти тоа не го виде, не го позна тогаш. А Филозофот продолжи: “Освен тоа, срцето води подеднакво кон Бога колку книгите. Како што никој никогаш не го вдишил целиот воздух во себе, така ни умот не може во себе да го собере цело знаење. И конечно , ако човек чини чтение до последниот здив, тој бездруго ќе знае многу, но не ќе има време таа ука да ја преподаде во последниот, претсмртен миг на друг, оти мигот е пократок од часот, часот од годината, а годината од животот; така, ако се чека смртниот час за да се каже уката, таа ќе замине со мудрецот на оној свет, и никој нема да знае дека тој знаел.”

Кажано е:


Да ја докажуваш мудроста е исто како да докажуваш дека сонцето свети …